BetereBomen: Coniferen als laanboom, wen er maar aan! |
|
|
|
|
 |
| 354 sec |
Cupressaceae: van Thujopsis tot Calocedrus
Wie aan Cupressen denkt, denkt aan haagplanten en stijf opgaande zuiltjes. Onterecht, want binnen de Cupressaceae zit een flink aantal geslachten dat in Nederland tot indrukwekkende bomen uitgroeit: van de reuzen onder de naaldbomen tot een fijnstofvreter voor de smalste straat.
| Blad van de Metasequoia glyptostoboides |
Uiteraard in omgekeerde alfabetische volgorde: van Thujopsis tot Calocedrus. Wie zich verdiept in coniferen gaat ze weer waarderen. Ook ecologisch zijn ze waardevol. De cipresfamilie is de laatste decennia flink door elkaar geschud. Wat vroeger de Taxodiaceae was - met onder meer Sequoia, Sequoiadendron, Metasequoia, Cryptomeria en Glyptostrobus - is op basis van DNA-onderzoek inmiddels bij de Cupressaceae ingedeeld. Voor de praktijk maakt dat weinig uit: het zijn en blijven stuk voor stuk goede boomvormers. Eén soort laat ik hier bewust buiten beschouwing: Taxodium. Niet omdat de boom niet mooi is - hij verkleurt in de herfst prachtig bruin-oranje - maar omdat ik meer dan genoeg heb van afgebroken takken en afgewaaide koppen. Ik kan deze soort daarom niet aanbevelen voor de bebouwde omgeving.
Hiba uit Japan: Thujopsis
We beginnen met een buitenbeentje: Thujopsis dolabrata, de hibacypres. Een beetje een vreemde eend in de bijt misschien, maar dat maakt hem juist de moeite waard. Het geslacht telt maar één soort, van oorsprong uit de bergbossen van Japan, waar de boom vroeger zo waardevol was dat alleen het keizerlijk huis hem mocht kappen. Thujopsis lijkt op het eerste gezicht op een fors uitgevallen Thuja - vandaar de naam, 'opsis' betekent 'lijkend op' - maar de schubvormige naalden zijn beduidend groter en dikker, glanzend donkergroen van boven met een opvallend brede, witte tekening aan de onderzijde. Ik noem 'm ook wel plasticboom. Wrijf je erover, dan ontbreekt de scherpe cipresgeur van Thuja.
Jonge bomen zijn breed piramidaal, oudere exemplaren wat meer piramidaal met een rechte stam en roodbruine, papierachtig afschilferende bast. In Nederland groeit de boom traag tot gestaag door naar zo'n vijftien tot twintig meter. Hij houdt niet van droogte of van volle middagzon, en wil dus liever een beschutte, wat vochthoudende plek dan de warme, verharde straat. Ideaal daarom voor een park, arboretum of begraafplaats - daar wordt hij in Japan ook traditioneel voor gebruikt. Kijk eens in de Vosbergen of De Braak, beide landgoederen bij Eelde (Noord-Drenthe), waar grote exemplaren staan.
 | | Thuja plicata |
|
|
Twee levensbomen: Thuja
Thuja occidentalis is vooral bekend als haagplant, maar kan ook uitgroeien tot een boom van meer dan vijftien meter hoog, met een smal kegelvormige tot zuilvormige kroon en een vezelige, roodbruine bast die in linten loslaat. De westerse levensboom groeit op vrijwel elke grond, van kalkrijk tot zuur, en is ook in de volle zon of halfschaduw tevreden, maar heeft een hekel aan droge grond.
Interessanter voor de laan- en parkpraktijk vind ik Thuja plicata, de reuzenlevensboom. Aan de Edisonlaan in Bleiswijk staan twee opgekroonde exemplaren: het blijken prima laanbomen. Deze westkust-Amerikaan groeit sneller en fraaier door dan zijn oostelijke neef, met een breed kegelvormige kroon, glanzend donkergroen blad en een in verhouding vrij dikke stam. In Amerika worden het bomen van tot zestig meter hoog; hier houden we het meestal bij 20 tot 25 meter, en dat is nog altijd fors genoeg voor een fraaie parkboom. Kom eens naar Trompenburg Tuinen & Arboretum en zie hoe de ene boom uit 1870 inmiddels is uitgegroeid tot een flink bos met even hoge afleggers. Beide Thuja's zijn - met mate - goed te snoeien en verdragen ook een haagvorm, maar laat ze gerust eens vrij uitgroeien: pas dan zie je wat voor bomen het eigenlijk zijn.
|
|
'Ook in Nederland is de groeikracht van de Sequoia sempervirens verbluffend'
| |
|
De reuzen: Sequoiadendron en Sequoia
Sequoiadendron giganteum, de mammoetboom uit de Sierra Nevada in Californië, behoort tot de grootste en zwaarste levende organismen ter wereld. Ook in Nederland groeit de boom verrassend goed en snel door tot een fors formaat, met een dikke, zachte, roodbruine bast. Wie de ruimte niet heeft voor de volle breedte van de wilde soort, kan kiezen voor de iets kleinere cultivar 'Glaucum' met blauwere schubben. Mooi voor een groot park, te fors voor een gemiddelde tuin. De mammoetboom uit het Abraham Ledeboerpark in Enschede werd gekozen tot de Boom van het Jaar 2025.
Sequoia sempervirens, de kustmammoetboom, wordt nog hoger. Ook in Nederland is de groeikracht van deze soort verbluffend: in 'mijn' Rotterdamse Trompenburg staat een exemplaar uit 1970, dat inmiddels hoger en dikker is dan de oudste eik in de tuin, die dateert uit 1820. Ruim 50 jaar groei versus 200: dat zegt wel iets over het tempo waarin deze soort hier kan groeien, mits de standplaats - vochthoudend, niet te kalkrijk - een beetje meewerkt. Jonge exemplaren groeien tot een meter per jaar. Daarom vooral geschikt voor een park; voor de gemiddelde straat is hij simpelweg te veel boom. Noem beide soorten geen boksboom en blijf van de zachte bast af! Overigens is de zomerse lage relatieve luchtvochtigheid er hier de oorzaak van dat de bomen niet zo hoog worden als in de VS. Daar zorgt de mist ervoor dat bladeren rechtstreeks water opnemen.
Levend fossiel: Metasequoia
Metasequoia glyptostroboides was de eerste boomsoort die mijn oudste dochter kon herkennen én uitspreken toen ze ruim twee was. Het is toch nog goed gekomen met haar... De boom heet in het Nederlands watercipres; heel raar, want in het water groeit deze boom niet. In tegenstelling tot de moerascypres (Taxodium), die wel in het water kan groeien. Nederlandse namen? Raar!
Metasequoia was tot 1941 alleen bekend van fossielen, tot bosbouwers in het binnenland van China levende exemplaren aantroffen - een van de mooiere ontdekkingsverhalen uit de dendrologie. Vanaf 1948 zijn zaden over de hele wereld verspreid. De soort staat inmiddels overal. De bladverliezende Metasequoia heeft de neiging met zijn naalden de ventilatieroosters in auto's te verstoppen: daarom niet boven parkeervakken planten. In te krappe groeiplaatsen zorgt deze boom uiteraard voor wortelopdruk. In de Dendroflora zijn verschillende boomvormende cultivars met een goede score naar voren gekomen: de Nederlandse selecties 'Moerheim' en 'Vada' groeien goed door met een fraaie, regelmatige kroon, de Amerikaanse 'National' is smaller en steviger opgaand, en 'Matthaei' is een gezonde, goed groeiende kloon die het in de keuring eveneens goed deed. Voor wie eens iets anders wil dan de zaailing van de kwekerij, is het de moeite waard om naar deze namen te vragen. Persoonlijk ben ik erg gecharmeerd van Metasequoia glyptostroboides 'Miss Grace'; een bescheiden treurvorm.
Voor in het water: Glyptostrobus
Minder bekend, maar wat mij betreft onderschat, is Glyptostrobus pensilis, de Chinese moerascipres. De Metasequoia lijkt op Glyptostrobos, vandaar de soortnaam glyptostroboides.
Net als Metasequoia en Taxodium is dit een bladverliezende conifeer. Glyptostrobus groeit in het water van de rivierdelta's van Zuid-China en Vietnam en vormt, net als de moerascipres, kniewortels boven het wateroppervlak. In de natuur is de soort inmiddels ernstig bedreigd, wat de aanplant van goede, gezonde exemplaren in onze parken en waterpartijen des te waardevoller maakt. Voor een oeverzone, een vijverrand of een natte plek waar weinig anders wil groeien, is dit een sierlijke en waardevolle keuze: fijn, wat blauwig blad, slank opgaand.
 | | Blad van de Cryptomeria japonica |
|
|
Japanse ceder met een kronkel: Cryptomeria
Cryptomeria japonica, de sikkelden, is in zijn thuisland een van de belangrijkste bosbouwbomen en staat er ook te boek als nationale boom. In Nederland is de soort minder gangbaar, wat jammer is: het is een snelle, gezonde groeier met een smal kegelvormige kroon en een zachte, roodbruine, in linten afschilferende bast. In Oirschot is een aanzet van een bos geplant. De groei in de eerste jaren is verbluffend snel.
Van de vele cultivars noem ik er twee die ik graag zie. 'Lobbii' is een snellere, sterk piramidale selectie met een rechte stam en dicht opeenstaande takken - een prima, wat robuustere boomvormer voor een ruimere plek. 'Rasen' is de excentrieke tegenhanger: de naalden staan spiraalvormig om de twijg gedraaid, wat de boom een enigszins verwarde, sierlijke uitstraling geeft die in de bloemsierkunst zelfs apart gewild is. 'Rasen' groeit wat losser en opener dan 'Lobbii' en is met zijn kronkelige takstructuur ook 's winters, als er geen blad is om mee te concurreren, een blikvanger.
De meest gebruikte: Chamaecyparis
Van de geslachten in dit rijtje is Chamaecyparis lawsoniana, de lawsoncipres, de bekendste - al is dat vooral te danken aan het enorme aanbod aan gele, blauwe en dwerg- en treurcultivars. Met de juiste selectie is het een prima, snel opgaande laan- en parkboom, van nature tot 30 meter hoog met een smal kegelvormige kroon en een aangenaam frisse, wat citrusachtige geur bij kneuzing van het blad. Voor wie een echte boomvorm zoekt, is het handig de enkele gangbare opgaande cultivars op een rijtje te hebben. In geel: 'Lutea', met een fraaie, wat open kroon en helder goudgeel blad, en 'Stewartii', dichter en steviger opgaand met een iets minder felle geeltint. 'Green Hedger' is wat breder en heeft een gelijkmatiger, dichter gesloten kroon. De blauwe 'Alumii' is steviger en iets grover van twijg maar met een intensere staalblauwe kleur. De ouderwetse 'Intertexta' is erg fraai met losse, wat onregelmatige, breed uitwaaierende takuiteinden, minder strak dan de zuilvormen hierboven, maar juist daardoor een fraaie, karaktervolle solitair voor een ruimere plek. Helaas nauwelijks meer gekweekt. Gebruik de cv's 'Columnaris' en 'Erecta' niet: die vallen op latere leeftijd uit elkaar. Zaailingen zijn vaak groen, maar vaak ook blauw.
|
|
'Wat Calocedrus, en trouwens veel andere groenblijvende coniferen uit dit rijtje, ook goed doen, is het bieden van een schuilplek'
| |
|
Windvast en geurig: Calocedrus
Met Calocedrus decurrens, de wierookceder, sluit ik dit rijtje af - en niet toevallig, want het is een van mijn favorieten. De boom, van oorsprong uit de bergen van het westen van Noord-Amerika, groeit in Nederland uit tot een slanke, strak zuilvormige verschijning van 20 tot 25 meter, met glanzend donkergroen, waaiervormig geplaatst schubblad en een roodbruine, in lange stroken afschilferende bast. Wrijf aan het blad of het hout en je ruikt meteen waar de naam vandaan komt: een zoete, harsachtige geur die ook wel aan schoensmeer doet denken. Doordat de wierookceder als zuilvorm goed meeveert met de wind, is hij windvast en daarmee een uitstekende, smalle verticale accentboom voor een plek waar weinig ruimte in de breedte is.
Wat Calocedrus, en trouwens veel andere groenblijvende coniferen uit dit rijtje, ook goed doen, is het bieden van een schuilplek. De dichte, vertakte kroonstructuur is voor mussen een veilige gemeenschappelijke slaapplaats en voor uilen een beschutte rustplaats - een functie die in de discussie over sierwaarde en klimaatgeschiktheid nog te vaak wordt vergeten. Natuurlijk is de afvang van fijnstof een andere nuttige ecosysteemdienst van deze coniferen.
Kortom
Van de compacte Thujopsis tot de reuzen Sequoiadendron en Sequoia, van de bladverliezende Metasequoia en Glyptostrobus tot de geurige Calocedrus: de Cupressaceae bieden voor bijna elke standplaats een boomvormer. We moeten er weer aan wennen. Ondertussen laat ik Taxodium wegens takbreuk nog even links liggen.
| LOGIN
met je e-mailadres om te reageren.
|
|
|
| Er zijn nog geen reacties. |
|
